Autisme, overprikkeling en burnout: hoe gebruik je het overprikkelingsstoplicht

with 6 Comments

Autisme, overprikkeling en burnout: hoe gebruik je het overprikkelingsstoplicht • CherryCharlie.nl

Een aantal weken geleden heeft de huisarts me doorgestuurd naar de psycholoog in verband met mijn vermoeidheidsklachten, omdat er lichamelijk niks te vinden was. Long story short, in 2008 is het autisme-deel van mijn diagnose een beetje ondergeschoven gebleven. Of misschien is het eerder “autisme met een beetje ADD” in plaats van “ADD met een beetje autisme”. Dat doet er eigenlijk niet toe – zo’n labeltje is voornamelijk om de juiste begeleiding te krijgen. Ik heb destijds wel een cursus gehad om om te gaan met ADD, maar over autisme wist ik nauwelijks wat, en al helemaal niet over het vrouwelijke fenotype!

Don’t get me wrong: ik ben geen Rain Man of Einstein. Het beeld dat er van autisme heerst is voornamelijk gebaseerd op het mannelijke fenotype. Omdat vrouwen een ander interessegebied hebben (meer sociaal gefocust dan mannen), kan autisme heel lang gemaskeerd blijven. Soms zelfs tot na iemands 30e levensjaar! Ook valt “hoogfunctionerend” autisme minder snel op, omdat die personen op sociaal gebied vrij normaal mee kunnen komen. Pas sinds kort is er meer onderzoek naar hoe autisme zich uit bij vrouwen, wat significant anders is dan bij mannen. Hierin herken ik mezelf stukken meer dan in ADD!

Autisme en burnouts in het kort

Autisme en AD(H)D zijn beiden een prikkelverwerkingsstoornis. In tegenstelling tot “normale” mensen, die het gros van de prikkels onbewust wegfilteren als “niet belangrijk”, hebben mensen met autisme en/of ADHD dat filter niet. Iedere prikkel – zintuiglijk, lichamelijk, sociaal, emotioneel, etc – komt even hard binnen en moet bewust verwerkt worden. Dit kost natuurlijk hartstikke veel energie!

Het zo hard moeten werken om alle dagelijkse prikkels te verwerken, kan een hoop stress geven. Dit verklaart direct waarom mensen met autisme en/of AD(H)D meer risico lopen op een burnout: teveel prikkels zorgt voor stress, langdurige stress uit zich op een gegeven moment fysiek: overspannenheid. Blijf je dan leuk doorbanjeren, dan loop je tegen een burnout aan.

De oplossing is om je lifestyle drastisch om te gooien en goed te dealen met die overprikkeling. Mijn psycholoog heft dat uitgelegd met het overprikkelingsstoplicht.


Overprikkeling groen

Dit is het moment dat je ‘s ochtends wakker wordt: je hebt nog nul prikkels binnengekregen. Maar die beginnen direct! Je voelt de deken, je partner naast je, je hebt trek, je bedenkt wat je allemaal moet doen die dag, je moet uit bed, dat voelt koud, et cetera. De meeste van die prikkels blijven gewoon in het groen.


Overprikkeling oranje

Naarmate de dag vordert, krijg je steeds meer prikkels binnen. Het kan zijn dat je al vrij snel behoorlijk hard moet werken om al die prikkels een voor een te identificeren, ze te labelen met “belangrijk” of “onbelangrijk” en er eventueel op te reageren. Je krijgt een beetje stress – niet erg, een klein beetje stress zorgt ervoor dat je je beter kunt concentreren en beter presteert, net als ieder ander mens. Je zou dit de grens van groen en oranje kunnen noemen.

Maar de prikkels blijven zich opstapelen, je gaat steeds dieper in oranje. Let op, je moet nu pauze nemen om te voorkomen dat je overprikkeld raakt. Iedereen heeft zijn eigen telltale signalen: ik word bijvoorbeeld wat chagerijnig, ik kan me slecht concentreren, later ga ik voor me uit staren en op een gegeven moment krijg ik rugpijn.


Overprikkeling rood

Dit wil je niet. Rood is overprikkeling. Je hebt zoveel prikkels binnengekregen dat je het niet meer allemaal kunt verwerken. Dit kan zich uiten in een meltdown, huilbui, apathie, agressie, driftbui en nog meer heftige reacties. Bij mij komen de apathie (“standby-stand” noem ik dat) en huilbui het vaakst voor.

Soms kan iemand jarenlang op een bijna dode accu doorgaan. Net als wanneer je je telefoon in super energy saving modus zet als je nog maar 5% hebt ofzo. Eén klein ding kan er dan opeens voor zorgen dat je “uit” gaat. De eerste keer bij mij (dat ik me nu bewust realiseer dat het zo was) was een simpele email die ik moest schrijven. Het was opeens zo moeilijk en zwaar dat ik er een enorme huilbui van kreeg. Achteraf terugkijkend heb ik eigenlijk al een jaar of 3 op mijn laatste reserves gelopen. Het verbaast me dat ik überhaupt ben afgestudeerd!


Overprikkeling herkennen

Herstellen van code rood is moeizaam en duurt lang. Soms heb ik een aantal dagen zoveel pijn in mijn spieren en gewrichten en ben ik zo moe dat ik bijna de hele dag slaap. Het is daarom belangrijk om de signalen van aankomende overprikkeling op tijd te herkennen in fase oranje en een pauze te nemen.

Signalen die voor mij gelden, gelden misschien niet voor jou, en andersom. Prikkels waar ik door getriggerd raak, maken voor jou niks uit, of vice versa. Misschien ben jij veel sneller of veel langzamer overprikkeld. Het grappige is dat dit stoplicht eigenlijk voor iedereen geldt: ook voor mensen zonder AD(H)D of autisme. Mensen met een prikkelverwerkingsstoornis gaan echter veel sneller door het stoplicht heen.

Probeer jezelf eens te observeren op een drukke dag. Welke prikkels gaan opeens irriteren? Hoe uit zich dat? Schrijf het eens op, maak er een lijstje van.

Zelf raak ik heel snel uitgeput van sociale prikkels en auditieve prikkels. Heb ik bijvoorbeeld een goede dag, dan kan ik de muziek van mijn buurman prima hebben. Ben ik moe, of heb ik al teveel prikkels binnengekregen, dan kan ik een meltdown krijgen wanneer hij zijn subwoofer wat te hard heeft staan. Of wanneer iemand een bord te hard op tafel neerzet.

Overprikkeling voorkomen – pauze nemen

Mooi, je hebt dus die lijst met signalen waaraan je kunt zien dat je overprikkeld raakt. Tijd om er wat mee te doen! Iedere keer dat je merkt dat je die signalen begint te vertonen, neem je pauze van wat je aan het doen was, of je verwijdert jezelf uit een ruimte of situatie. Laat je partner of ouders ook weten hoe ze dit kunnen herkennen, dan kunnen ze je erop wijzen wanneer je het zelf niet door hebt. Paul wijst me er vaak op wanneer ik in het niets zit te staren. Ik realiseer me dan dat ik op mijn laatste reserves loop.

Maar hoe neem je effectief pauze? Hoe zorg je dat je weer in het groen komt? Je moet je eigen ontspanningsactiviteiten identificeren. Meestal heb je instinctief al wat van die activiteiten gekozen, hoewel je ze misschien nog niet bewust gebruikt om te ontspannen. Typische activiteiten om te ontprikkelen zijn vaak hobby’s waar je helemaal je ei in kwijt kunt, waarbij je gewoon kunt zijn wie je bent, waardoor je je even helemaal afsluit van de overmaat aan prikkels.

Dingen die voor mij helpen zijn bijvoorbeeld lezen, zingen, borduren, Minecraft spelen, tuinieren, wandelen en (heel specifiek) Lord of the Rings of Harry Potter muziek luisteren.

Voor iedereen die zich herkent in dit verhaal en zichzelf wat beter wil leren kennen, heb ik in de Secret Library een gratis printable waarop je kunt invullen wat jouw signalen zijn en wat jouw ontspanningsactiviteiten zijn. Succes!

Download jouw overprikkelingsprintable in de Secret Library

 

 


Disclaimer: Ik ben geen psycholoog of medisch specialist. Ik ben echter wel ervaringsdeskundige met ADD en autisme en hoop anderen te helpen en een stukje herkenning te bieden door mijn zoektocht naar mezelf te delen. Mocht je er niet uit komen, of zit je in de knoop, zoek dan professionele hulp.

6 Responses

  1. Emma Cauwelaers
    | Reply

    Eerst en vooral wil ik je heel hard bedanken voor het schrijven van deze blog. Ook ik heb hoogfunctionerend autisme en om dat in mijn omgeving uit te leggen is heel moeilijk. Maar dit beschrijft exact hoe ik me voel.
    Gisteren was het weer zo’n dag dat ik in fase rood belandt was. Ik zit nog op de hogeschool en het was een moeilijk les. Ik probeerde super veel te noteren, van de 200 mensen die er zaten was 90% met elkaar aan het praten en was een vriendin van mij constant vragen aan het stellen. Ik kon toen wel huilen.
    Ik kwam huilend thuis omdat ik niet meer kon. Dus het is heel herkenbaar. Op dit moment ben ik nog steeds vermoeid en heb ik veel pijn.
    Ik hoop dat dit morgen opgelost geraakt en dat ik straks niet te veel stress in de les krijg.

    • Charlotte
      | Reply

      Hey Emma,

      Dankjewel voor je eerlijke en open comment! Zelf heb ik niet zo’n massale studie gedaan, dus kan daar niet over meepraten, maar ik stel me voor dat het inderdaad ontzettend belastend is.
      Wat ik sinds kort doe in ruimtes met veel mensen is oordoppen indoen (ik gebruik zachte Alpine dopjes met lamellen en verschillende filters). Conversatie met degene naast je is best te doen, maar geroezemoes is dan al een stuk minder. Ik weet niet hoe hard je docent praat of dat hij misschien een microfoon gebruikt, maar op sommige momenten kan het misschien helpen!
      Sterkte met herstellen. Weet dat er aan de andere kant van je beeldscherm iemand is die met je meevoelt <3

  2. Anita H.
    | Reply

    Goed stuk zeg. Bedankt, hier kan ik wat mee!!

    • Charlotte
      | Reply

      Fijn dat ik je ermee kon helpen! 🙂

  3. Ruurd K Huizenga
    | Reply

    Dank je voor de printables in je Secret library, daar kan ik echt wel wat mee.
    Ik ben zelf een HSP ér en heb een overschot aan Dopamine. Veel van je verhaal herken ik.

    • Charlotte
      | Reply

      Hoi Ruurd, Dankjewel voor je berichtje! Fijn dat je er wat aan hebt 🙂

Leave a Reply

CommentLuv badge